İş Hukuku Temel Bilgiler: İş Sözleşmeleri ve Çalışan Hakları

İşverenler ve çalışanlar arasındaki ilişkileri düzenleyen iş hukuku, işe alım sürecinden işten çıkarmaya kadar pek çok konuyu kapsar. Bu rehberde iş hukukunun temel kavramlarını, iş sözleşmesi türlerini ve tarafların hak ve yükümlülüklerini ele alıyoruz.

İş Sözleşmesi Türleri

4857 sayılı İş Kanunu'na göre iş sözleşmeleri aşağıdaki şekillerde düzenlenebilir:

• Belirli Süreli İş Sözleşmesi: Belirli bir işin tamamlanması veya belirli bir olgunun ortaya çıkması gibi objektif koşullara bağlı olarak yapılan sözleşmelerdir.
• Belirsiz Süreli İş Sözleşmesi: Süre belirtilmeden yapılan, en yaygın iş sözleşmesi türüdür.
• Kısmi Süreli İş Sözleşmesi: Haftalık çalışma süresinin tam süreli çalışanın üçte ikisinden daha az olduğu sözleşmelerdir.

İşçi ve İşverenin Temel Hak ve Yükümlülükleri

İşverenin Yükümlülükleri:

• İşçiye ücretini en geç ayda bir ödeme
• SGK bildirimlerini yasal sürede yapma ve primleri ödeme
• İş sağlığı ve güvenliği önlemlerini alma
• Eşit davranma ilkesine uyma

İşçinin Yükümlülükleri:

• İş sadakati ve özen borcu
• İşverenin talimatlarına uyma
• Rekabet etmeme yükümlülüğü

Kıdem ve İhbar Tazminatı

Kıdem Tazminatı: En az 1 yıl aynı işverene bağlı çalışan işçinin, iş sözleşmesinin kanunda belirtilen nedenlerle sona ermesi durumunda her yıl için 30 günlük brüt ücreti tutarında ödenen tazminattır. 2026 yılı kıdem tazminatı tavanı her yıl belirlenmektedir.

İhbar Tazminatı: Belirsiz süreli iş sözleşmesinin, ihbar süresine uyulmadan feshedilmesi durumunda ödenen tazminattır. İhbar süresi, işçinin kıdemine göre 2 haftadan 8 haftaya kadar değişir.

Fazla Çalışma ve Yıllık İzin

Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılır ve her bir saat fazla çalışma için ücret %50 zamlı ödenir. Yıllık izin süreleri ise kıdeme göre 14 günden 26 güne kadar değişmektedir.